1857’de Erzurum’da doğan Şükrü Paşa’nın askerî kariyeri, Edirne’nin kaç gün savunulduğu, şehrin ne zaman teslim edildiği ve ünlü komutanın mezarının nerede olduğu yeniden araştırılıyor.
Osmanlı Devleti’nin son döneminde önemli askerî görevler üstlenen Mehmed Şükrü Paşa, özellikle 1912-1913 yılları arasında yaşanan Birinci Balkan Savaşı’ndaki Edirne savunmasıyla tarihe adını yazdırdı. Bulgar ve Sırp kuvvetlerinin kuşattığı şehri uzun süre savunan Şükrü Paşa, gösterdiği kararlılık nedeniyle yıllar boyunca “Edirne Müdafii” unvanıyla anıldı.
Edirne Müdafii olarak tanınan Mehmed Şükrü Paşa, Osmanlı ordusunda görev yapan topçu subayı ve komutandı. Birinci Balkan Savaşı sırasında Edirne Müstahkem Mevkii Komutanlığı görevini yürüttü.
Şükrü Paşa, şehrin ağır koşullar altında kuşatma altında kaldığı dönemde savunmanın başındaki isim oldu. Yiyecek, cephane ve temel ihtiyaçların giderek azalmasına rağmen Edirne savunmasının uzun süre devam etmesini sağladı.
Bu direniş, onun isminin Edirne ile özdeşleşmesine ve tarihe “Edirne Müdafii Şükrü Paşa” olarak geçmesine neden oldu.
Mehmed Şükrü Paşa, 1857 yılında Erzurum’da doğdu. Babası Kolağası Mustafa Bey, annesi ise Muhsine Hanım’dı.
İlk askerî eğitimini Erzincan Askerî İdadisinde alan Şükrü Paşa, daha sonra İstanbul Sütlüce Topçu Okulunda eğitim gördü. 1879 yılında topçu teğmeni olarak mezun oldu.
Askerî alandaki başarısı nedeniyle Almanya’ya gönderilen Şükrü Paşa, Potsdam Garnizonu’nda dört yılı aşkın süre eğitim aldı. Bu dönemde farklı rütbelerde görev yaptı.
Almanya’daki eğitiminden sonra İstanbul’a dönen Şükrü Paşa, askerlik görevinin yanı sıra eğitim faaliyetlerinde de bulundu. Harbiye ve Darüşşafaka’da matematik ve balistik dersleri verdi.
Askerî kariyerinin ilerleyen dönemlerinde Osmanlı ordusunda çeşitli görevler üstlenen Şükrü Paşa’nın adı, en çok Balkan Savaşları sırasında Edirne’de gösterdiği savunmayla duyuldu.
Şükrü Paşa’nın bu unvanla anılmasının temel nedeni, Birinci Balkan Savaşı sırasında Edirne’yi savunan Osmanlı birliklerinin komutanlığını yapması oldu.
Balkan devletlerinin saldırıları karşısında Osmanlı ordusunun birçok bölgede geri çekildiği dönemde Edirne, Şükrü Paşa yönetimindeki birlikler tarafından savunuldu.
Kuşatma uzadıkça şehirdeki yaşam koşulları ağırlaştı. Yiyecek ve cephane sıkıntısına rağmen savunmanın sürdürülmesi, Şükrü Paşa’nın askerî kariyerinin en önemli dönemi olarak kabul edildi.
Resmî açıklamalarda yer alan bilgilere göre Edirne 155 gün boyunca savunuldu.
Mustafa Namlı Kimdir? Nur Tuğba Namlı'nın Eşi Hakkında Bilinmeyenler
Haberi görüntüle ›Şükrü Paşa Anıtı ve Kıyık Tabyası ile ilgili bilgilerde ise bu süreç 5 ay 5 gün olarak da ifade ediliyor.
Şükrü Paşa’ya başlangıçta Edirne’yi ne kadar süre savunması yönünde emir verildiği konusunda farklı anlatımlar bulunuyor. Ancak fiilî savunmanın süresi konusunda güncel resmî kayıtlarda 155 gün bilgisi öne çıkıyor.
Uzun süren kuşatmanın ardından Edirne 26 Mart 1913 tarihinde Bulgar kuvvetlerine teslim edildi.
Savunmanın son aşamasında şehirdeki yiyecek ve yakacak stokları büyük ölçüde tükenirken cephane sıkıntısı da kritik seviyeye ulaştı. Bu şartların ardından Şükrü Paşa komutasındaki Edirne savunması sona erdi.
Şükrü Paşa, teslim sürecinin ardından Bulgar komutan General Nikola İvanov tarafından karşılandı.
Edirne’nin teslim edilmesinin ardından Şükrü Paşa Bulgaristan’da esir tutuldu. Yaklaşık altı ay süren esaretin ardından Osmanlı topraklarına geri döndü.
Edirne’nin Bulgaristan yönetiminde kalması da uzun sürmedi. İkinci Balkan Savaşı sırasında Osmanlı kuvvetlerinin gerçekleştirdiği harekât sonucunda şehir 21 Temmuz 1913’te yeniden Osmanlı yönetimine geçti.
Edirne savunmasının ardından sağlık sorunları yaşayan Mehmed Şükrü Paşa, 5 Haziran 1916’da İstanbul’da hayatını kaybetti.
Tedavi amacıyla Bursa’daki kaplıcalara giden Şükrü Paşa burada zatürreye yakalandı. İstanbul’a döndükten sonra hastalığı ağırlaşan komutan, 5 Haziran 1916 tarihinde yaşamını yitirdi.
Mehmed Şükrü Paşa’nın cenazesi ilk olarak İstanbul Merkez Efendi Mezarlığı’na defnedildi.
Daha sonraki yıllarda Edirne savunmasındaki hizmetlerinin anısını yaşatmak amacıyla naaşı Edirne’ye nakledildi. Şükrü Paşa’nın naaşı 24 Temmuz 1998’de Kıyık Tabya’ya taşındı.
Şükrü Paşa Anıtı da 27 Temmuz 1998 tarihinde açıldı. Bugün Edirne’de bulunan Şükrü Paşa Anıtı ve Balkan Savaşı Müzesi, Balkan Savaşları dönemindeki Edirne savunmasının izlerini taşıyan önemli tarihî mekânlardan biri olarak ziyaret ediliyor.
Mehmed Şükrü Paşa, 1857 Erzurum doğumlu bir Osmanlı komutanıdır. Birinci Balkan Savaşı sırasında Edirne Müstahkem Mevkii Komutanı olarak görev yapan Şükrü Paşa, 155 gün süren Edirne savunması nedeniyle “Edirne Müdafii” olarak tanındı.
Edirne’nin 26 Mart 1913’te teslim edilmesinin ardından esir düşen Şükrü Paşa, yaklaşık altı ay sonra İstanbul’a döndü. 1916’da hayatını kaybeden komutanın naaşı, 1998 yılında Edirne’deki Kıyık Tabya’ya nakledildi.
